Podstawy do podjęcia działań zmierzających do ogłoszenia upadłości

Kategoria: Blog

Fiskus nader niechętnie toleruje sytuacje, gdy zobowiązanie podatkowe zostało określone, a nie można określić podatnika zobowiązanego do zapłaty podatku. W szczególności dotyczy to osób prawnych.

Stosownie do art. 116 § 1 Op, za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy i do tego nie wskazuje on mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Niedostateczne zwrócenie uwagi członków zarządu na brzmienie powyższych przesłanek często powoduje, iż są oni ekonomicznie obciążani VATem spółki.

Oddalając wyrokiem z dnia 5 listopada 2015 r., (sygn. akt III SA/Wa 4008/14), skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż sądowa kontrola zaskarżonej decyzji nie potwierdziła niewłaściwego zastosowania w sprawie przez organy podatkowe art. 116 Op. Sąd podzielił przy tym poglądy prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazujące na przyczyny unormowań regulujących odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (wyroki z dnia 10 lutego 2010 r., I FSK 2177/08 i I FSK 2178/08 z dnia 5 października 2011 r., I FSK 1498/10 oraz I FSK 1499/10). W świetle art. 116 Op członek zarządu nie odpowiada za zaległości spółki, jeżeli wykaże w jakikolwiek sposób, że nie można przypisać mu winy w związku z niezgłoszeniem wniosku dotyczącego upadłości. Sąd odwołał się w tym kontekście do uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 sierpnia 2009 r., II FPS 3/09, podjętej na gruncie ww. przepisu.

W sprawie będącej przedmiotem orzeczenia skarżący pełnił obowiązki członka zarządu spółki od dnia 28 lutego 2002 r. do dnia 14 maja 2009 r. oraz od dnia 11 maja 2012 r. do dnia 14 października 2013 r. Zaległości spółki objęte zaskarżoną decyzją powstały (jak i termin ich płatności upłynął) w czasie, gdy skarżący był członkiem zarządu spółki, co wypełnia pierwszą przesłankę pozytywną wskazaną w art. 116 Op. Sąd podzielił również stanowisko organów podatkowych w zakresie drugiej pozytywnej przesłanki odpowiedzialności, określonej w art. 116 Op, a mianowicie bez-skuteczności egzekucji prowadzonej w stosunku do spółki, za zasadne uznając przy tym odwołanie się organów do treści uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2008 r., II FPS 6/08. W stosunku do spółki prowadzone były przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowania egzekucyjne w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a podejmowane w toku tych postępowań czynności egzekucyjne skierowane do rachunków bankowych spółki oraz próby poszukiwania majątku spółki (nieruchomości oraz środków transportu) okazały się bezskuteczne. Prowadzone w stosunku do spółki postępowanie upadłościowe doprowadziło zaś do zaspokojenia niewielkiej części zobowiązań podatkowych. W ocenie Sądu, organy podatkowe zasadnie przyjęły również, że w momencie piastowania przez skarżącego funkcji członka zarządu istniały podstawy do podjęcia działań zmierzających do ogłoszenia jej upadłości, co w sposób dostateczny potwierdził zebrany w sprawie materiał dowodowy. Spółka już w 2008 r. zaprzestała wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań. Stwierdzenie, iż wniosek o ogłoszenie upadłości z 2010 r. był spóźniony znajduje swoje potwierdzenie także w tym, że prowadzone w latach 2010-2011 postępowanie upadłościowe zaspokoiło w relatywnie niewielkim stopniu wierzytelności nim objęte. W związku z powyższym, w ocenie Sądu, nie budzi wątpliwości, iż w rozpoznawanej sprawie zaistniała sytuacja wskazana w art. 21, art. 10 i art. 11 ust. 1 p.u.n, stanowiąca podstawę do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w okresie sprawowania przez stronę funkcji członka zarządu. Dla przyjęcia stanowiska w zakresie niewypłacalności spółki nie było przy tym konieczne powoływanie biegłego z zakresu rachunkowości, gdyż brak w 2008 r. regulowania zobowiązań przez spółkę Sąd uznał za fakt w sprawie niesporny i oczywisty. W konsekwencji skarżący miał obowiązek zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości spółki już z końcem 2008 r., czego jednak nie uczynił. Skarżący nie wykazał też, że niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy. Okoliczność braku jego wiedzy na temat istnienia zaległości podatkowych i braku uczestnictwa w postępowaniach podatkowych, powodowaną odwołaniem z ww. funkcji, Sąd uznał za nieistotną w sprawie.  W toku postępowania podatkowego skarżący nie wskazał również mienia spółki, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych objętych zaskarżoną decyzją w znacznej części. Z tych względów, zdaniem Sądu, zachodziły przesłanki ustawowe do wydania decyzji orzekającej o odpowiedzialności skarżącego solidarnie ze spółką za zaległość podatkową w podatku od towarów i usług za grudzień 2008 r.

Pogląd sądu I instancji podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 18 stycznia 2018 r. (I FSK 706/16) oddalił skargę kasacyjną stwierdzając: „Skoro okolicznością faktyczną, niezakwestionowaną skutecznie przez skarżącego było to, że w okresie sprawowania przez niego funkcji członka zarządu spółka nie regulowała w terminie swych zobowiązań pieniężnych, należy uznać, że nie wykazano istnienia okoliczności egzoneracyjnej z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p. Skarżący bowiem nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe)”.

Więcej na ten i podobne tematy w publikacji:

Podstawowe błędy podatników VAT. Praktyczne vademecum podatnika” autorstwa Ryszarda Kubackiego. Wydanie 2018 rok.