Ubezpieczenie społeczne cudzoziemców wykonujących pracę w Polsce

Kategoria: Blog

Zasada podlegania ubezpieczeniom w kraju świadczenia pracy

Cudzoziemcy, którzy pracują w Polsce m.in. na podstawie umowy o pracę, umowy zlecenia, umów o świadczenie usług, podlegają w Polsce obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym na podstawie przepisów krajowych z uwzględnieniem umów międzynarodowych o zabezpieczeniu społecznym. Dla obywateli z tzw. bloku wschodniego oraz z krajów Unii Europejskiej umowy o zabezpieczeniu społecznym jednakowo stanowią, że ubezpieczony podlega ustawodawstwu państwa, na którego terytorium pracuje. Dla przykładu art. 6 umowy między Rzeczpospolitą Polską a Ukrainą o zabezpieczeniu społecznym (Dz.U. z 2013 r., poz. 1373) stanowi, że ubezpieczony podlega ustawodawstwu tej Umawiającej się Strony, na której terytorium wykonuje pracę (wyjątek stanowią pracownicy delegowani oraz przedsiębiorcy). O uchyleniu stosowania polskiego ustawodawstwa może jedynie przesądzić akt nadrzędny, którym jest m.in. ratyfikowana umowa międzynarodowa w sprawie zabezpieczenia społecznego. Jednak w tym przypadku taka sytuacja nie występuje. Zatem obywatele Ukrainy, Białorusi, Gruzji, Armenii, Federacji Rosyjskiej i Azerbejdżanu, a także wszyscy obywatele państw Unii Europejskiej podlegają polskim przepisom ubezpieczeniowym, jeżeli zostali zatrudnieni w Polsce i tutaj wykonują pracę. Przepisy w zakresie ubezpieczeń społecznych nie uzależniają objęcia ubezpieczeniem od posiadanego obywatelstwa, miejsca zamieszkania czy okresu zatrudnienia. Ważne jest zawarcie z polskim podmiotem umowy o pracę/zlecenia, które stanowią tytuł do ubezpieczeń społecznych oraz wykonywania pracy na terytorium Polski.

Natomiast zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.), obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Polski są m.in. pracownikami, osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia; przy czym z umowy zlecenia uczniowie i studenci do ukończenia 26 lat nie podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu.

Wyżej wymienione przepisy w swej treści zawierają tzw. zasadę terytorialności, według której cudzoziemiec podlega polskim ubezpieczeniom społecznym, jeżeli wykonuje pracę na obszarze Polski i umowa (umowa o pracę, umowa zlecenia, umowa o świadczenie usług w tym kontrakt menedżerski) została zawarta z polskim pod-miotem. Zasadniczym elementem, który decyduje o objęciu obcokrajowca ubezpieczeniami społecznymi w Polsce jest miejsce wykonywania pracy, a nie obywatelstwo, czy miejsce stałego lub czasowego pobytu.

Takie stanowisko potwierdza interpretacja Oddziału ZUS w Lublinie z dnia
3 marca 2016 roku (nr WPI/200000/43/241/2016)
.

„(…) Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych również nie uzależniają objęcia polskimi ubezpieczeniami od posiadanego obywatelstwa, miejsca zamieszkania, pobytu itp. Istotny dla objęcia obowiązkiem ubezpieczeń emerytalnego i rentowych jest:

  1. a) fakt zawarcia z polskim podmiotem np. stosunku pracy czy innej umowy rodzącej zgodnie z przepisami obowiązek ubezpieczeń społecznych oraz
  2. b) wykonywanie pracy w ramach tych umów na obszarze Polski.

(…) polskim przepisom o ubezpieczeniach społecznych nie podlegają również cudzoziemcy zatrudnieni wprawdzie przez polskie podmioty, ale miejsce wykonywania ich pracy określono w umowie o pracę poza granicami Polski. Jeśli miejsce pracy zostało określone za granicą i tam praca jest wykonywana, zatrudniony cudzoziemiec nie jest pracownikiem na obszarze Polski”.

Zatem z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że jeżeli polska firma zatrudni obcokrajowca na umowę o pracę lub na umowę zlecenia i praca jest wykonywana za granicą to nie istnieje obowiązek zapłaty składek ubezpieczeniowych do polskiego ZUS w związku z zawartą umową z taką osobą. W sytuacji, kiedy praca przez cudzoziemca jest wykonywana w Polsce, podlega on takim samym zasadom ubezpieczeniowym jak obywatele polscy.

Przykład 1

Krzysztof prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą w Kołobrzegu i za-trudnił w ramach umowy o pracę na okres od dnia 1 czerwca 2019 r. do dnia 31 sierpnia 2019 r. na stanowisku przedstawiciela handlowego na terenie Ukrainy obywatela Ukrainy. Jego miesięczne wynagrodzenie wynosi 2.250 zł brutto. Obco-krajowiec będzie wykonywał pracę na terytorium Ukrainy i wynagrodzenie będzie mu wypłacał polski pracodawca w walucie obowiązującej na terenie Ukrainy. Cudzoziemiec nie posiada certyfikatu rezydencji podatkowej. Czy dochody cudzoziemca podlegają oskładkowaniu i opodatkowaniu w Polsce?

Dochody w postaci wynagrodzenia za pracę cudzoziemca nie podlegają w Polsce oskładkowaniu w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ponieważ praca jest wykonywana na terenie Ukrainy. Dochody te nie podlegają także opodatkowaniu w Polsce, ponieważ praca nie jest wykonywana w Polsce w rozumieniu art. 3 ust. 2b pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i nie ma znaczenia miejsce wypłaty wynagrodzenia ze stosunku pracy. Z ustawy podatkowej wyraźnie wynika, że za dochody osiągnięte przez cudzoziemców na terenie Rzeczy-pospolitej Polskiej uważa się m.in. dochody z pracy wykonywanej w Polsce na pod-stawie stosunku pracy, bez względu na miejsce wypłaty wynagrodzenia. W omawianym przypadku cudzoziemiec zatrudniony jest na podstawie umowy o pracę, którą świadczy na terenie Ukrainy, a więc nie jest to dochód osiągnięty w Polsce i nie podlega w Polsce opodatkowaniu, przy czym nie ma znaczenia miejsce wypłaty wynagrodzenia.

Przykład 2

Spółka z o.o. z siedzibą w Polsce zatrudniła w kwietniu 2019 roku na umowę zlecenia obywatela Ukrainy na stanowisku murarza na okres 4 miesięcy. Należność z tytułu umowy zlecenia będzie wypłacana przez spółkę w Polsce, a murarz będzie wykonywał zlecenie na terenie Ukrainy. Obywatel Ukrainy nie dostarczył płatnikowi certyfikatu rezydencji, ale cudzoziemiec ma miejsce stałego pobytu na terenie Ukrainy, a firma w Polsce zawarła z nim umowę zlecenia na podstawie oświadczenia zarejestrowanego w Powiatowym Urzędzie Pracy na podstawie wizy w celu wykonywania pracy. Czy dochody cudzoziemca należy opodatkować i oskładkować w Polsce?

Dochody cudzoziemca z umowy zlecenia tak samo jak dochody ze stosunku pracy nie podlegają oskładkowaniu w Polsce, ponieważ obywatel Ukrainy wykonuje zlecenie na terenie Ukrainy. Inaczej kształtuje się opodatkowanie dochodów ze zlecenia wykonywanego za granicą przez cudzoziemca. Zgodnie z art. 3 ust. 2b pkt 7 i 2d ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych dochody osiągnięte przez nierezydenta z umowy zlecenia są dochodami osiągniętymi w Polsce i trzeba je opodatkować w Polsce, pomimo, że zlecenie jest wykonywane na terenie Ukrainy i nie ma znaczenia miejsce zawarcia umowy oraz miejsce wypłaty wynagrodzenia. Ponieważ obywatel Ukrainy jest rezydentem kraju swojego pochodzenia i nie przedłożył płatnikowi certyfikatu rezydencji to dla celów podatkowych nie ma zastosowania polsko-ukraińska umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania, która przewiduje w Polsce zwolnienie z podatku dochodów osiąganych z pracy najemnej wykonywanej za granicą. Tak więc od dochodów z umowy zlecenia polska spółka pobierze zryczałtowany podatek dochodowy w wysokości 20% przychodu. Zatem w opisanym przypadku przy umowie zlecenia zaistnieje obowiązek zapłaty podatku w Polsce, a nie wystąpi obowiązek zapłaty składek ubezpieczeniowych.

Więcej na ten temat i pozostałe zagadnienia w publikacji:

Praca cudzoziemców w Polsce z państw wschodu oraz UE – opodatkowanie, oskładkowanie i delegowanie do innego kraju UE. Praktyczne problemy. VADEMECUM PODATNIKA – 2019 autorstwa Lidii Rubińskiej.